चासोक: एक परिचय

आज पहिलो पटक नेपालको इतिहासमा किरात चाँड उधौलीको उपलक्षमा राष्ट्रिय विदा सबै नेपालीले पाए । यो उधौली चाँड किराती समुदायले मनाउने गर्छन् र जाती समुदाय अनुसार यसलाई विभिन्न नामले चिनिन्छ । यस उधौली पर्वलाई लिम्बूहरुले चासोक भन्ने गर्दछन् भने, खम्बु (र्राई) हरुले यसलाई साकेला, याक्खाहरुले यसलाई चासुवा र सुनुवारहरुले फोलष्यादर भन्ने गर्दछन् । नेपालीमा यस पर्वलाई न्वाँगी पूजा वा मंसिर पूर्णे भनेर प्रचलित छ ।

उधौली वा मंसिर पूर्णे वा न्वाँगी पूजा वा अन्य नाम जे सुकै भनिएता पनि किरातीहरुले परापूर्व काल देखि मानिआएको यस पर्वमा मुख्य गरी भूमी र प्रकृतिलाई पूजा र्ने काम गरिन्छ । खास गरी भूमीमा फलेको अन्नबालीलाई आफूले खनुभन्दा पहिले भूमी, प्रकृति र देवदेवतालाई अन्नपात दिएकोमा धन्यवाद दिई उनीहरुलाई खुशी तुल्याइ सधै त्यस किसिमको कृपा गरुन् भनी चढाइन्छ अनि मात्र आफूले खाइन्छ ।

लिम्बूहरुमा चासोक पूजा विभिन्न किसिमले गर्ने गरिन्छ । तर विभिन्न किसिमले पूजा गरे पनि यसको प्रमुख जुन माथि उल्लेख गरिएको छ त्यो गरिनै पर्दछ । यस बाहेक, चासोक पूजामा बीऊ रोप्दा, गोड्दा र फल लाग्दा सम्म जमीनमा भएका विभिन्न किसिमका जीव, किरा-फट्याङ्ग्रा मारिन्छ र ती ज्यानका बदलामा आएको अन्नपातको लागि ती जमीनमा बस्ने जीवजन्तु र किरा-फट्याङ्ग्राला पनि धन्यवाद दिइन्छ । प्रकृतिमा भएका अन्य जीवनको र उसको जीवनले मानिसको लागि दिएको अन्नपातको लागि पनि चासोक पूजा गरिन्छ । अन्नपात फलाउँदा विभिन्न किसिमका औजारहरुको प्रयोग गरिन्छ र चासोक पूजामा ती औजारहरुको पनि पूजा गरिन्छ । यसरी मानिस र उसले गरेको सृजनाको लागि पनि चासोक पूजा गरिन्छ । पूजा गर्ने क्रममा वनजंगल, भूमी र पानीका देवदेवतालाई पहिला पूजेर खुशी बनाइन्छ अनि त्यसपछि घर भित्र बस्ने युमा-थेबा (बाजे-बोजु देवता) लाई पूजा गरिन्छ ।

चासोक पूजा गर्दा मानव विकासको चरणहरु पनि देख्न सकिन्छ । पूजा गर्दा सबभन्दा पहिलो काँचो, त्यसपछि आगोमा पोलेको र अन्तमा पानी हालेर भाँडोमा पकाएको अन्न देवतालाई चढाउने चलनले मानव विकासको इतिहासलाई पनि बताउँदछ । चासोक पूजामा विशेषगरी धान, चामल, अदुवा, जाँड, मर्चा आदि चिजहरु चढाइन्छ । यी वस्तुहरु नचढाइ खाएको खण्डमा देवा लाग्छ वा देवताले मुख बाङ्गो परिदिन्छ, हातखुट्टा नचल्ने बनाइदिन्छ भन्ने मान्यता रहेको छ । गाउँघरमा यस्तो हुने गरेको पनि देखिन्छ र फेदाङ्माले क्षमा मागी पूजा गरेपछि मात्र ठिक हुने गरेको देखिन्छ ।

कृषिमा आधारित जीवन पद्धती छाडेर विभिन्न खाले पेशा अपनाएर राजधानीमा बसेका लिम्बू लागयत अन्य किरातीहरुका लागि नयाँ बालि चढाएर मात्र नयाँ अन्न खानु अप्ट्यारो कुरा हो । तर समयसंगको परिवर्त्तनलाई अंगाल्दै नयाँ परिवेशमा नयाँ किसिमले चासोक मनाउनु पनि एउटा राम्रो परम्पराको थालनी गर्नु हो । गाँउघरमा मनाएको चासोकलाई सामूहिक रुपमा मनाउदै, विभिन्न अनुष्ठान गर्नु र मेला लगाई एकै ठाउँमा नाँचगान गर्नुले अर्को किसिमको रौनकता ल्याएको छ । यस खाले आदिवासीका चाढले राष्ट्रिय मान्यता पाउँदा यसको महत्वमा फरक परेको छ र आफ्नो मौलिक सांस्कृतिक परम्परालाई जगेर्ना गर्ने होड पनि चलेको छ । मानव जातिको निम्ति प्रकृतिलाई सम्मान गर्ने यस खाले चाढको संरक्षण संम्बद्धन गर्न हामी सबैको कर्तव्य हुन आउछ ।

10 thoughts on “चासोक: एक परिचय”

  1. रोचक जानकारी!!

    यो पर्व बास्तबमा परम्परागत र धार्मिक भए पनि निक्कै वैज्ञानिक वा अहिलेको भाषामा कुरा गर्दा “ईको-फ्रेण्डली’ रहेछ ।

    जानकारीको लागी धन्यावाद् ।

    Like

  2. स्रीजना जि राम्रो प्रसङ उठाउनु भएछ।अहिलेको जमानामा कतिपय लोप हुनलागेको आफ्नो सस्कृति परम्परहरुलाई जगेर्न गर्ने तपाई हामि सबै लागिपर्नु पर्ने भएकोछ।नत्र एकादेशको कथा भने झै हुन के बेर!!!

    Like

  3. हो सृजना जि हो सरकारले सार्वजनिक बिदाको घोषणा गरेर नेपालि संसकृतिको जगेर्ना गर्न हौस्याएको छ र हामिले पनि आ-आफ्नो ठाउँ बाट प्रयास गर्नु परो खालि पस्चिमाहरुको नक्क्ल मात्रै गर्नु भएन नि हैन र?

    Like

  4. सृजना जी रमाइलो बर्णन गर्नुभएकोमा गज्जब लाग्यो। चुम्लुङको प्राङगणमा भएको मेलामा सहभागी हुने मन त थियो नि। तर के गर्नु मन परेका सबै कुरा गर्न नसकिने रहेछ बेलामौकामा। खैर अर्को पालीलाई पनि रुचि जागै छ नि।

    Like

  5. समृद्ध किराँत संस्कृतिको एउटा पाटोको बारेमा जानकारी बाँड्नुभएकोमा धन्यबाद!

    संयोगवश, मैले अहिले पढिरहेको नेपाली समाज/संस्कृति बारेको एउटा किताबमा पनि किराँत यो पर्व लगायत किराँत संस्कृतिका अरु बिभिन्न पक्षहरुको ब्याख्या गरिएको छ। यतापनि पढ्न पाऊँदा खुशी लाग्यो।

    Like

  6. नमस्ते श्रीजना दिज्यु,

    मानब सस्कार सास्कृतिक लाई बिषय बनाएर एउटा मिठो परिचय दिनु भएछ खुशी लाग्यो, आफु भित्रको आफ्नै परिचय थाहा नपाउनु लाई दु:खद कुरा त छदैछ, र आफु भित्र को खल्लो पन आँफैलाई नमज्ज लाग्यो, आफ्नो सास्कृतिक यथर्थ सँग भेट नभए पनि तपाईंको लेख बाट र अन्य साथी हरु को लेख रचन बाट आफुलाई चिन्ने कोशीस गर्दै छु । आज बुझ्दै छु यो सस्कार सास्कृति समाज बाट सिकिने र सिक्नु पर्ने बिषय रहेछ यसमा भौगोलिक बातावरण पनि तेत्तिनै प्रभाव कारी रहेछ, म राइ हुँ र आफ्नो परिचय नपाउनु मा, यही एउटा कठिनाई भेट्यए, तर यस्तै रोचक प्रसँग हरुले आफुलाई आफ्नो परिचाय दिदैछु, श्रीजना जि अझै अरु नयाँ नौलो हेर्नु पाउ, धन्यवाद ..

    दुर्गा राइ
    ईराक

    Like

जवाफ लेख्नुहोस्

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )